پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منطق‌پژوهی 2383-0662 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 19 ترجمه و نقد ریشه‌یابی شبهة معدوم مطلق در فلسفة یونان ریشه‌یابی شبهة معدوم مطلق در فلسفة یونان اسدی مهدی دکترای فلسفة اسلامی، دانشگاه تهران 21 03 2014 5 1 1 30 08 04 2014 03 07 2014 Copyright © 2014, پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 2014 http://logicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1232.html

در فلسفة اسلامی معمولا منظور از «معدوم مطلق» چیزی است که نه در خارج موجود است و نه در ذهن. از آن‌جا که در فلسفة اسلامی گفته می‌شود «المعدوم المطلق لایخبرعنه و لایعلم»، این «شبهه» و «پارادوکس» در این‌جا به وجود می‌آید که همین لایخبر عنه و لایعلم خبر و علمی است از معدوم مطلق. پس معدوم مطلق هم‌زمان هم لایخبرعنه و لایعلم و هم یخبرعنه و یعلم. به این پارادوکس «شبهة معدوم مطلق» می‌گویند. معدوم مطلق در متون اندیشمندان برجستة مسلمان معمولاً تا الهیات شفای ابن‌سینا ریشه‌یابی می‌شود و نه قبل‌تر ـ چه‌‌رسد به ریشة یونانی بحث؛ چراکه در جهان اسلام تاریخ فلسفه و منطق پیش از ابن‌سینا با ابهامات زیادی رو‌به‌رو است. این پژوهش در پی آن است که شبهة معدوم مطلق را در «فلسفة یونان» ریشه‌یابی کند و نشان دهد ریشة تاریخی این پارادوکس به‌نوعی به فلسفة یونان می‌رسد و به دیدگاه‌های پارمنیدس و افلاطون دربارة عدم ناشناختنی بپردازد.

 کلیدواژه‌ها: پارادوکس فلسفة اسلامی معدوم مطلق پارمنیدس افلاطون ابن‌سینا (1371). المباحثات، تحقیق و تعلیق محسن بیدارفر، الطبعة الاولی، قم: بیدارفر. ابن‌سینا (1385). الهیات شفاء، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، قم: بوستان کتاب. افلاطون (1380). دورة کامل آثار افلاطون، ترجمة محمدحسن لطفی و رضا کاویانی، تهران: خوارزمی. انصاری شیرازی، یحیی (1384). دروس شرح منظومه، ج 2، قم: بوستان کتاب. آملی، محمدتقی (1374). دررالفوائد، قم: مؤسسه دارالتفسیر. خراسانی، شرف‌الدین (1387). نخستین فیلسوفان یونان، تهران: علمی و فرهنگی. راسل، برتراند (1340). تاریخ فلسفة غرب، ترجمة نجف دریابندری، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی. ربانی گلپایگانی، علی (1374). ایضاح الحکمه، ترجمه و شرح بدایه الحکمه، ج 1، قم: اشراق. رضانژاد، غلامحسین (1380). حکمت‌نامه، ج 1، تهران: الزهرا. سهروردی، شهاب‌الدین (1375). مجموعه مصنفات، ج 1، تصحیح و مقدمة هانری کربن، تهران‏: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگى. شیروانی، علی (1388). ترجمه و شرح نهایه الحکمه، ج 1، قم: دار الفکر. عظیمی، مهدی (1387). «ناسازوارة معدوم مطلق و گزاره‌های همتای آن»، مطالعات اسلامی: فلسفه و کلام، سال چهلم، پیاپی 2/ 81 . فارابی (1986). کتاب الحروف، حققه و قدم له و علق علیه: محسن مهدی، بیروت: دار المشرق. گاتری، دبیلیو. کی. سی. (بی‌تا). تاریخ فلسفة یونان، الیاییان، پارمنیدس، زنون، ملیسوس، ترجمة مهدی قوام‌صفری، تهران: فکر روز. گاتلیب، آنتونی (۱۳۸۴). رؤیای خرد، تاریخ فلسفه، ترجمة: لیلا سازگار، تهران: ققنوس. مصباح یزدی، محمدتقی (1383). شرح نهایه الحکمه، تحقیق و نگارش عبدالرسول عبودیت، ج 1، قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). مطهری، مرتضی (1383). مجموعه آثار، ج 9، قم: صدرا‏. مغنیه، محمدجواد (1972). فى ظلال نهج‌البلاغه، ج 1، بیروت: دار العلم للملایین. مفید، شیخ محمد بن محمد بن نعمان (1413 ق). النکت فی مقدمات الأصول‏، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید. هیدجی، ملامحمد (1363-1404). تعلیقه الهیدجی علی المنظومه و شرحها، تهران: مؤسسة الاعلمی. Anscombe, G. E. M. (1963). An Introduction to Wittgenstein's Tractatus, New York: Harper & Row. Barnes, Jonathan (1982). The Presocratic Philosophers, the Arguments of the Philosophers, Ted. Honderich (ed.), Routledge. Burnet, John (1908). Early Greek Philosophy, London: A. & C. Black. Cornford, Francis Macdonald (1935). Plato's Theory of Knowledge, the Theaetetus and the Sophist of Plato, Trans. Running Commentary, Kegan Paul & Co. LTD. Fairbanks, Arthur (1898). The First Philosophers of Greece, ed. and Trans. London: K. Paul, Trench, Trubner. Fairbanks, Arthur (2009). The First Philosophers of Greece, An Edition and Translation of the Remaining Fragments of the Pre-Socratic Philosophers, Together with a Translation of the more Important Accounts of their Opinions Contained in the Early Epitomes of their Works, BiblioBazaar. Freeman, Kathleen (1948). Ancilla to the Pre–Socratic Philosophers, a Complete Translation of the Fragments In Diels, Fragmente der Vorsokratiker, Harvard University Press. Guthrie, W. K. C. (1971). A History of Greek Philosophy, the Presocratic Tradition from Parmenides to Democritus, Vol. III, Cambridge University Press. Henn, Martin J. (2003). Parmenides of Elea, a Verse Translation with Interpretative Essays and Commentary to the Text, Praeger Publishers. Palmer, John (2009). Parmenides and Presocratic Philosophy, Oxford University Press. Parmenides (2009). Fragments, In Arthur Fairbanks (2009). Plato (1997). Complete Works, Edited with Introduction and Notes by John M. Cooper Associate, D. S. Hutchinson (ed.), Hackett Publishing Company. Runciman, W. G. (1962). Plato's Later Epistemology, Cambridge [Eng.] University Press. Russell, Bertrand (2012). History of Western Philosophy, Routledge. Tugwell, Simon (1964). ‘The Way of Truth’, The Classical Quarterly, New Series, Vol. 14, No. 1.
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منطق‌پژوهی 2383-0662 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 19 ترجمه و نقد دیالکتیک افلاتون در جهان عربی دیالکتیک افلاتون در جهان عربی درویشی داریوش کارشناس ارشد فلسفه علامه طباطبایی 21 03 2014 5 1 29 51 12 05 2014 07 08 2014 Copyright © 2014, پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 2014 http://logicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1234.html

منطق، یکی از مهم‌ترین دلبستگی‌های مترجمان در نهضت ترجمة آثار یونانی ‌ـ سریانی به زبان عربی بود. اما آن‌چه ایشان محور کار خود قرار داده بودند مجموعه رساله‌های ارگانون ارسطو بود. در این دوره، «دیالکتیک» افلاتون، نه به طور مستقیم، بلکه با واسطة ارسطو به دست اعراب رسید. این واسطه، سبب شد که فهم دقیق این روش استنتاجی امکان‌پذیر نشود. درواقع، از همان روزهای آغازین ورود منطق به جهان عربی، منطق‌دانان عرب «دیالکتیک» را با نام بسیار گمراه‌کنندة «جدل»، صرفاً به عنوان رقیبی برای منطق راستین، یعنی منطق قیاسی ارسطو شناختند. پژوهش حاضر می‌کوشد ابتدا طرحی از دیالکتیک افلاتون به عنوان روشی استنتاجی فراهم آورد، آن‌گاه شناخت منطق‌دانان عرب را از «دیالکتیک» افلاتون ارزیابی کرده و مورد انتقاد قرار دهد. ضمن این پژوهش، تلاش خواهد شد که برگردان واژة «دیالکتیک» به «جدل»، به بوتة نقد گذارده شود. پیشنهاد پژوهش حاضر این است که این برگردان، به جز صورت‌بندی ارسطو، با تأثیرپذیری مترجمان از زبان سریانی صورت گرفته است.[i]   پی‌نوشت [i]. ضروری است از انتقادها و پیشنهادهای دوستانم آلبرتو ریگولیو (دانشگاه آکسفورد) و یوری آرژانوف (دانشگاه روهر بوخوم) پیرامون مقالة حاضر سپاس بگزارم.

 کلیدواژه‌ها: دیالکتیک افلاتون ارسطو روش قیاسی جدل نهضت ترجمه منطق عربی قرآن کریم. ابن ابى حاتم، عبدالرحمن بن محمد (1419). تفسیر القرآن العظیم لإبن أبى‏حاتم، حققه اسعد محمد الطیب، ریاض، مکتبة نزار مصطفى الباز. ابن‌خلدون، عبد الرحمن ابن‌محمد (1988). دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر، تحقیق خلیل شحادة، بیروت، دار الفکر. ابن‌رشد (1377). تفسیر مابعدالطبیعة، تهران: حکمت. ابن‌رشد (1980). تلخیص کتاب الجدل، حققه و علق عنه الدکتور محمود سلیم سالم، قاهره: الهیئة المصریة. ابن‌رشد (1998). الضروری فی السیاسة، مختصر کتاب السیاسة لأفلاطون، نقله عن العِبْریة أحمد شحلان، و قدّم له الدکتور محمد عابد الجابری، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة. ابن‌زرعه (1994). منطق ابن‌زرعه، العباره، القیاس، البرهان، تحقیق دکتور جیرار جهامی و دکتور رفیق العجم، بیروت: دار الفکر اللبنانی. ابن‌سینا (1383). منطق دانشنامة علائى، با مقدمه و حواشى و تصحیح محمد معین و سیدمحمد مشکوة، همدان: دانشگاه بوعلى سینا. ابن‌سینا (1404). المنطق الشفاء، به تحقیق سعید زاید، قم: مکتبة آیة‌الله المرعشى النجفی. ابوزهره، محمد (1980). تاریخ الجدل، قاهره: دار الفکر العربی. أرسطو (1980). منطق ارسطو، حققه و علق علیه عبدالرحمن بدوی، بیروت: دار القلم. أرسطوطالیس (1979). الخطابة، الترجمة العربیة القدیمة، حققه و علق علیه عبدالرحمن بدوی، بیروت: دار القلم. اسفراینى، ابوالمظفر شاهفور بن طاهر (1375). تاج التراجم فى تفسیر القرآن للأعاجم، به تحقیق نجیب مایل هروى و على‌اکبر الهى خراسانى، تهران: علمى و فرهنگى. آل یاسین، جعفر (1980). فیلسوفان رائدان، الکندی و الفارابی، بیروت: دار الأندلس. بدوی، عبدالرحمن (1981). دراسات و نصوص فی الفلسفة و العلوم عند العرب، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر. بدوى، عبدالرحمن (1946). التراث الیونانى فی الحضارة الإسلامیة، دراسات لکبار المستشرقین، قاهره: مکتبة النهضة المصریة. بدوى، عبدالرحمن (1980). أفلاطون فى الإسلام: نصوص، بیروت: دار الأندلس. التهانوى، محمد على (1996). کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون. ثامسطیوس (1970). رسالة ثامسطیوس إلى یولیان الملک فى السیاسة و تدبیر المملکة، تحقیق و شرح محمد سلیم سالم، القاهرة: وزارة الثقافة، مرکز تحقیق التراث. الجرجانى، السید الشریف على بن محمد (1370). کتاب التعریفات، تهران: ناصرخسرو. حلی، حسن بن یوسف بن علی بن مطهّر (1412). القواعد الجلیة فی شرح الرسالة الشمسیة، قدمه و حققه الشیخ فارسى حسون، قم: مؤسسة النشر الاسلامی. الداماد، میرمحمدباقر (1367). القبسات، به اهتمام مهدى محقق، سیدعلى موسوى بهبهانى، پروفسور ایزوتسو، و ابراهیم دیباج، تهران: دانشگاه تهران. درویشی، داریوش (1390). «تمایز روش دیالکتیکی سقراط و افلاتون»، دوفصل‌نامة علمی ـ پژوهشی منطق‌پژوهی، سال دوم، ش 3. الرازى، فخرالدین (1373) شرح عیون الحکمة، مقدمه و تحقیق از محمد حجازى و احمدعلى سقا، تهران: مؤسسة الصادق (ع). رشیدالدین میبدى، احمد بن ابى سعد (1371). کشف الأسرار و عدة الأبرار، به تحقیق على‌اصغر حکمت، تهران: امیرکبیر. السبزوارى، ملاهادی (1369). شرح المنظومة، تصحیح و تعلیق از آیت‌الله حسن‌زاده آملى و تحقیق و تقدیم از مسعود طالبى، تهران: ناب. سورآبادى، ابوبکر عتیق بن محمد (1380). تفسیر سورآبادى، به‌تحقیق على‌اکبر سعیدى سیرجانى، تهران: فرهنگ نو. شهرزورى، شمس‌الدین (1365). نزهة الأرواح و روضة الأفراح، تاریخ الحکما، ترجمه از مقصود على تبریزی،[1] به اهتمام محمدتقى دانش‌پژوه و محمد سودر مولایى، تهران: علمى و فرهنگى. الشیرازى، قطب‌الدین (1383). شرح حکمة الاشراق (قطب الدین الشیرازى)، به اهتمام عبدالله نورانى و مهدى محقق، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى. صدرالمتألهین (1387). المظاهر الإلهیة فى أسرار العلوم الکمالیة، مقدمه و تصحیح و تعلیق از سیدمحمد خامنه‏ای، تهران: صدرا. طبرسى، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فى تفسیر القرآن، حققه و قدمه محمدجواد بلاغى، تهران: ناصر خسرو. الطوسى، نصیرالدین (1361). أساس الإقتباس، به‌تصحیح مدرس رضوی، تهران، دانشگاه تهران. العاتی، ابراهیم (1998). الإنسان فی فلسفة الفارابی، بیروت: دار النبوغ. الفارابى، ابونصر (1405 ق). الجمع بین رأى الحکیمین، مقدمه و تعلیق از البیر نصرى نادر، تهران: الزهرا. الفارابى، ابونصر (1408 ق). المنطقیات للفارابی، تحقیق و مقدمه از محمد تقى دانش‌پژوه، قم: مکتبة آیة‌اللّه المرعشى. الفارابى، ابونصر (1413). الأعمال الفلسفیة، مقدمه و تحقیق و تعلیق جعفر آل یاسین، بیروت: دار المناهل. الفارابى، ابونصر (1986). کتاب الحروف، مقدمه و تحقیق و تعلیق از محسن مهدی، بیروت: دار المشرق. الفارابى، ابونصر (1996). احصاء العلوم، مقدمه و شرح از الدکتور على بو ملحم، بیروت: مکتبة الهلال. فخری، ماجد (2000). تاریخ الفلسفة الإسلامیة، منذ القرن الثامن حتی یومنا هذا، بیروت: دار المشرق. فراهیدى، خلیل بن احمد (1409 ق). کتاب العین‏، قم: هجرت. مترجم گمنام (1384). ترجمة قرآن، سدة دهم هجرى، به‌تحقیق دکتر على رواقى، تهران: محقق. المسعودی، أبو الحسن على (1409 ق). مروج الذهب و معادن الجوهر، حققه اسعد داغر، قم: دار الهجرة. مسکویه، ابوعلی (1961). تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، تقدیم حسن تمیم، بیروت: دار مکتبة الحیاة. مکارم شیرازى، ناصر (1374). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة. نسفى، ابوحفص نجم‏الدین محمد (1367) تفسیر نسفى،‌ به‌تحقیق دکتر عزیزالله جوینى، تهران: سروش. Aristotle (1896). De Anima, Recognovit Gullelmus Biehl, Lipsiae: In Aedibus B. G. Teubneri. Aristotle (1906). Aristotelis Metaphysica, Recognovit W. Christ, Lipsiae, Aedibus B. G. Teubnery. Aristotle (1962). The Categories, On Interpretation, Trans. H. Cooke, Prior Analytics, Trans. H. Tredennick, Cambridge, Mass, London: The Loeb Classical Library. Aristotle (1966). Posterior Analytics, Trans. H. Tredennick, Topica, Trans. E. S. Foster, Cambridge, Mass, London: The Loeb Classical Library. Aristotle (1976). Aristotelis Ars Rhetorica, Rudolf Kassel (ed.), Berolini: Novi Eboraci, de Gruyter. Boëthius, Anicius Manlius Severinus (1880). Commentarii in librum Aristotelis [Περὶ Ἑρμηνείας (Romanized form)], Recensuit Karlus Meiser, Leipzig: In aedibus B.G. Teubneri. Brockelmann, Carl (1890). Geschichte der Arabischen Litteratur, Leipzig: Amelangs. De Boer, Tjitze J. (1903). The History of Philosophy in Islam, Trans. Edward R. Jones, London: Luzac & Co. Graf, Georg (1944). Geschichte der Christlichen Arabischen Literatur, Vatican: Biblioteca Apostolica Vaticana. Gutas, Dimitri (1998). Greek Thought, Arabic Culture, The Graeco-Arabic Translation Movement in Baghdad and Early Abbasaid Society 2nd -4th/5th -10th Centuries, New York: Routledge. Ibn al-Nadīm (1872). Kitab al-Fihrist, Mit Anmerkungen Herausgegeben von Gustave Leberecht Flügel, Leipzig: Verlag von F. C. W. Vogel. Ibn al-Qiftī (1903). Ibn al-Qiftī's Ta'rīkh-i Hukamā', auf Grund der Vorarbeiten Aug. Müllers, Herausgegeben von Julius Lippert, Leipzig: Dieterich'sche Verlagsbuchhandlung. Meyerhof, Max (1930). Von Alexandrien nach Baghdad, Sitzungsberiche der Preussischen Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Klasse, Band. 23. Plato (1813). Platonis Opera, Complete Works, Ex Recensione Henrići Stephani, Christ dan Beck (ed.), Lipsiae: Svmtibvs et Typis Caroli Tavchnizii. Plato (1913). Euthyphro, Apology, Crito, Phaedo, Phaedrus, With an English Translation by H. N. Fowler, Cambridge, Mass, London: The Loeb Classical Library. Plato (1921). Theaetetus and Sophist, With an English Translation by H. N. Fowler, Cambridge, Mass, London: the Loeb Classical Library. Plato (1933). Lysis, Symposium, Gorgias, With an English Translation by W. R. M. Lamb, Cambridge, Mass, London: The Loeb Classical Library. Plato (1937). Republic I-V, With an English Translation by P. Shaurey, Cambridge, Mass, London: The Loeb Classical Library. Rescher, Nicholas (1964). The Development of Arabic Logic, Pittsburgh: University of Pittsburgh Press. Steinschneider, Moritz (1893). Die Arabischen Übersetzungen aus dem Griechischen, Leipzig: O. Harrassowitz.
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منطق‌پژوهی 2383-0662 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 19 ترجمه و نقد نظریة وجود ذهنی ابن‌‌‌سینا در برابر بالفعل‌گرایی غیر جدی و امکان‌گرایی دست‌افشان علیرضا دکترای فلسفه و مدرس دانشگاه کریمی آذر کارشناس ارشد فلسفة اسلامی 21 03 2014 5 1 53 71 08 05 2014 13 07 2014 Copyright © 2014, پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 2014 http://logicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1235.html

تبیین وضعیت متافیزیکی معدومات یکی از مسائل غامض فلسفی است که برخورد با آن هر نظام منطقی و فلسفی را دچار چالش می‌کند و می‌تواند قسمت عمده‌ای از نظریات جهان‌شناسی فیلسوفان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در این مقاله سه پرسش اصلی و مهم مطرح می‌کنیم و سپس به معرفی سه رویکرد بالفعل‌گرایان (به‌ویژه بالفعل‌گرایان غیر جدی)، امکان‌گرایان، و ابن‌‌‌سینا در مواجهه با این سه پرسش می‌پردازیم و با مقایسة پاسخ‌هایی که هر یک از این سه دیدگاه به این پرسش‌ها می‌دهند نشان می‌دهیم که نظام فلسفی ابن‌‌‌سینا عناصری ناهمگون از رویکرد‌های امکان‌گرایی و بالفعل‌گرایی را در خود جمع کرده است که قابل جمع نیستند.  

 کلیدواژه‌ها: وجود شیئیت معدومات بالفعل‌گرایی غیر جدی امکان‌گرایی ابن‌‌‌سینا ابن‌‌‌سینا (1379). التعلیقات، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیه. ابن‌‌‌سینا (1404 ق). الهیات الشفاء، مقدمة للدکتور ابراهیم مدکور، قم: منشورات مکتبة آیة اللّه العظمى المرعشى النّجفى. بهمنیار، ابن‌‌‌المرزبان (بی‌تا). التحصیل، تحقیق و تصحیح مرتضی مطهری، تهران: دانشگاه تهران. شیرازی، صدرالدین (1386 ق). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، ج 1، بیروت: دار احیاء التراث العلمی. شیرازی، صدرالدین (بی‌تا). التعلیقة علی الهیات الشفاء، تهران: بیدار. دست افشان، علیرضا (1387). بررسی و حل مسئلة ابهام ساختاری و مسئلة تعهد وجودی در دلالت‌شناسی ضمایر آنافوریک، رسالة دکتری، تهران: دانشگاه تربیت مدرس. اللوکری، ابوالعباس (بی‌تا). بیان الحق بضمان الصدق، دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی: مؤسسة بین‌المللی اندیشه و تمدن اسلامی. مطهری، مرتضی (بی‌تا). شرح مبسوط منظومه، مجموعه آثار، ج 9، تهران: صدرا. مصباح یزدی، محمدتقی (1385). شرح الهیات شفا، ج 1، انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). نبوی، لطف‌الله (1389). مبانی منطق فلسفی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس. Kripke, S. (1972). Naming and Necessity, Oxford: Basil Blackwell. Lambert, K. (2001). ‘Free Logic’, in Blackwell Guide to Philosophical Logic. Parsons, T. (1982). ‘Are There Nonexistent Objects’, In American Philosophical Quarterly, Vol. 19, No. 4. Salmon, N. (1987). ‘Existence’, In Philosophical Perspectives, 1: Metaphysics, Atascadero, Calif: Ridgewiew. Salmon, N. (1998). ‘Nonexistence’, Noûs, Vol. 32, No. 3. Salmon, N. (2002). ‘Mythical Objects’, in Metaphysics, Mathematics, and Meaning, Oxford: Clarendon Press. Williamson, T. (1998). ‘Bare Possibilia’, Erkenntnis, Vol. 48.
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منطق‌پژوهی 2383-0662 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 19 ترجمه و نقد انسان، مجهول مطلق، و خبر؛ در پاسخ به یک نقد انسان، مجهول مطلق، و خبر؛ در پاسخ به یک نقد شریف‌زاده رحمان دانشجوی دکتری فلسفة علم، پژوهشگاه علوم انسانی حجتی محمدعلی دانشیار فلسفه تربیت مدرس 21 03 2014 5 1 73 96 10 06 2014 03 08 2014 Copyright © 2014, پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 2014 http://logicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1236.html

ما در مقالة «پارادوکس اخبار از مجهول مطلق تحلیل مفهوم خبر»، با برگرفتن رویکرد جدیدی تلاش کردیم تا راه‌حل تازه‌ای برای پارادوکس اخبار از مجهول مطلق بیابیم. مقاله‌ای تحت عنوان «نقدی بر مقالة «پارادوکس اخبار از مجهول مطلق تحلیل مفهوم خبر»» (اسدی: 1392) تلاش کرده است با طرح انتقادهایی، موضع ما در این مقاله را به چالش بکشد. در این مقاله مهم‌ترین و اصلی‌ترین انتقادهای وی را به بحث خواهیم گذاشت و ارزیابی خواهیم کرد. چنان‌که خواهیم دید این انتقادات‌ نمی‌توانند برای موضع ما مسئله‌ای ایجاد کنند.  

 کلیدواژه‌ها: مجهول مطلق معدوم مطلق پارادوکس اخبار از مجهول مطلق خبر سخن جازم اسدی، مهدی (1392). «نقدی بر مقالة «پارادوکس اخبار از مجهول مطلق: تحلیل مفهوم «خبر»»، منطق‌پژوهی، ش 6. ابن‌سینا (1315). دانش‌نامة علایی، منطق و فلسفه، به‌تصحیح و تحشیة احمد خراسانی، تهران: چاپ‌خانة مرکزی تهران. شریف‌زاده، رحمان و محمدعلی حجتی (1391). «پارادوکس اخبار از مجهول مطلق: تحلیل مفهوم «خبر»»، منطق‌پژوهی، ش 5. کریپکی، سول (1381). نام‌گذاری و ضرورت، ترجمة کاوه لاجوردی، تهران: هرمس. کواین، ویلادیمر ارمن (1374). «دو حکم جزمی تجربه‌گرایی»، ترجمة منوچهر بدیعی، فلسفه و کلام ارغنون، ش 7 و 8. مطهری، مرتضی (1404 ق). شرح مبسوط منظومه، ج 1، تهران: حکمت.
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منطق‌پژوهی 2383-0662 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 19 ترجمه و نقد بنیادهای مابعدالطبیعی منطق لایب‌نیتس از نظر هیدگر بنیادهای مابعدالطبیعی منطق لایب‌نیتس از نظر هیدگر قاجارگر مینا کارشناس ارشد فلسفه منطق علامه طباطبایی 21 03 2014 5 1 97 120 10 05 2014 07 07 2014 Copyright © 2014, پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 2014 http://logicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1237.html

هیدگر برای نشان‌دادن این‌که چگونه هر منطقی در بستری مابعدالطبیعی شکل می‌گیرد، در کتاب بنیادهای مابعدالطبیعی منطق، نظریة حکم لایب‌نیتس را به عنوان نمونه مورد تحقیق و بررسی قرار داده است. او پس از پرسش دربارة نسبت وجود و تفکر، به توصیف ساختار حکم در نظریة مذکور می‌پردازد و به خاستگاه تاریخی آن اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که مفاهیمی چون موضوع و محمول و نسبت این دو در گزاره یا همان حکم و همچنین تعریف صدق در تفکر لایب‌نیتس تا چه حد متأثر از آموزه‌های مابعدالطبیعی‌اند؛ حال آن‌که یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های لایب‌نیتس، استقلال منطق از مابعدالطبیعه و بنیان نهادن مابعدالطبیعة خویش بر پایة چنان منطقی است. در این مقاله کوشیده‌ام نشان دهم که چگونه هیدگر نظریة حکم لایب‌نیتس را مورد مطالعه قرار می‌دهد و درهم‌تنیدگی منطق و مابعدالطبیعه را در تفکر او اجتناب‌ناپذیر می‌داند.    

 کلیدواژه‌ها: منطق مابعدالطبیعه جوهر حکم موضوع محمول صدق لایب‌نیتس، گتفرید ویلهلم (1375). منادولوژی، ترجمة یحیی مهدوی، تهران: خوارزمی. Aristotle (1991). The Complete Works of Aristotle, The Revised Oxford Translation, two Vols., Jonathan Barnes (ed.), New Jersey: Princeton University Press. Shirley, Greg (2010). Heidegger and Logic, the Place of Logos in Being and Time, New York: Continuum International Publishing Group. Heidegger, Martin (1984). Metaphysical Foundations of Logic, Trans. Michael Heim, Indiana: Indiana University Press. Heidegger, Martin (2010). Logic the Question of Truth, Trans. Thomas Sheehan, Indiana: Indiana University Press.
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منطق‌پژوهی 2383-0662 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 19 ترجمه و نقد شاه‌برهان؛ پشتوانة موجهات دئودوروس شاه‌برهان؛ پشتوانة موجهات دئودوروس نباتی فرشته عضو هیئت علمی فلسفه علامه طباطبایی 21 03 2014 5 1 121 140 03 05 2014 15 08 2014 Copyright © 2014, پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 2014 http://logicalstudy.ihcs.ac.ir/article_1238.html

دئودوروس از منطق‌‌دانان به‌نام مگاری است. تعاریف خاص او از مفاهیم موجه (ضرورت، امتناع، و امکان) تعاریفی زمانی و متناسب با موضع دترمینیستی اوست. از میان تعاریف موجهاتی دئودوروس، آن‌چه بیش از همه مورد بحث قرار گرفته تعریف امکان است. دئودوروس می‌گوید ممکن آن چیزی است که هست یا خواهد بود به عبارت دیگر هیچ ممکنی نیست که هرگز محقق نشود. این تعریف با درک شهودی از امکان هم‌خوانی ندارد لذا او برای پشتیبانی از مفهوم موردنظر خود از امکان، استدلالی ارائه کرده است معروف به شاه‌برهان. در دوران معاصر برخی تلاش کرده‌اند با استفاده از منطق جدید این برهان را بازسازی کنند. در این‌جا درصدد ارائه بیانی روشن از این استدلال و بررسی دو مورد از مشهورترین این بازسازی‌ها (پرایور و رشر) هستیم.    

 کلیدواژه‌ها: دئودوروس امکان شاه‌برهان پرایور رشر نبوی، لطف‌الله (1389). مبانی منطق فلسفی، تهران: دفتر نشر آثار علمی دانشگاه تربیت مدرس. Alexander of Aphrodisias (1999). On Aristotie’s Prior Analytics, 1.14-22, Cornell University Press. Aristtotle (1991). The Complete Works of Aristotle, The Revised Oxford Translation, Jonathan Barnes (ed.), Vol. 2. Bobzien, Susanne (2004). Determinism and Freedom in Stoic Philosophy, Oxford University Press. Bobzien, Susanne (2011). ‘Dialectical School’, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (ed.), URL . Boethius (1998). On Aristotle’s on Interpretation 9, Trans. David Blank and Norman Kretzmann, Cornell University Press. Denyer, Nicholas (2009). ‘Diodorus Cronus, Modality, The Master Argument and Formalisation’, Humana Mente, Issue 8. Epictetus (1925). The Discourses as Reported by Arrian, the Manual, and Fragments, Trans. W. A. Oldfather, Vol. 1. (Loeb Classical Library.) London and Cambridge, Mass. Gaskin, Richard (1995). The Sea Battle and the Master Argument, New York: de Gruyer. Hintikka, Jaakko (1964). ‘Aristotle and the ‘Master Argument’ of Diodorus’, American Philosophical Quarterly, Vol. 1, No. 2. Kneale, M. and W. Kneale (1971). The Development of Logic, Oxford: Clarendon Press. Mates, Benson (1961). Stoic Logic, University of California Press. Prior, Arthur (1955). ‘Diodoran Modalities’, Philosophical Quarterly, Vol. 5, No. 20. Prior, Arthur (1967). Past, Present, and Future, Oxford University Press. Rescher, Nicholas (1966). ‘Aversion of the ‘Master Argument’ of Diodorus’, The Journal of Philosophy, Vol. 63, No. 15. Sutula, John (1976). ‘Diodorus and the ‘Mastr Argument’’, The Southern Journal of Philosophy, Vol. 14, Issue 3. Von Wright, G. H. (1979). The `Master Argument' of Diodorus, In E. Saarinen, R. Hilinen, I. Niiniluoto, and M. Provence Hintikka (eds.), Essays in Honour of Jaakko Hintikka, D. Reidel, Dordrecht. Weidemann, Harmann (2008). ‘Aristotle, the Megarics, and Diodorus on the Notion of Possibility’, In American Philosophical Quarterly, Vol. 45. No. 2. Zeller, Eduard (1882). ‘Über Den Kupieuwv des Megarikers Diodorus’, Sitzungberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften.