نویسنده = حمید علایی نژاد

از هنجارمندی منطق تا عقلانیت سازمانی: کاربرد تفکّر نقّادانه در سازمان‌ها

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 29 مهر 1405

https://doi.org/10.30465/lsj.2026.55314.1531

حمید علایی نژاد

چکیده بخش مهمّی از ناکامی‌های سازمان‌ها ناشی از ضعف در فرایند شکل‌گیری باور، ارزیابی شواهد و تبدیل آن‌ها به تصمیم‌های سازمانی است. مسئلۀ این مقاله تبیین نسبت میان منطق عمومی و عقلانیت سازمانی و بررسی چگونگی اعمال و سنجش میزان کاربرد منطق و تفکّر نقّادانه در سازمان است. در این راستا نشان داده می‌شود که می‌توان از نوعی «هنجارمندی حدّاقلّی منطق» دفاع کرد و بر اساس آن بیان نمود که هرچند منطق به‌تنهایی همۀ ابعاد عقلانیت سازمانی را تعیین نمی‌کند، تخطّی از برخی اصول بنیادین آن با تصمیم‌گیری عقلانی ناسازگار است. تحلیل نحوۀ تأثیر سوگیری‌های شناختی نیز مؤیّد آن است که رعایت هنجارهای بنیادین منطق و تفکّر نقّادانه می‌تواند در تعدیل و مدیریت آثار منفی این سوگیری‌ها نقش اساسی داشته باشد. همچنین با تأکید بر تمایز میان مهارت‌های تفکّر نقّادانه و گرایش به استفاده از آن‌ها، از این ایده دفاع می‌شود که ارتقای عقلانیت سازمانی، علاوه بر آموزش این مهارت‌ها، نیازمند نهادینه‌کردن گرایش به استفاده از آن‌ها در ساختارها، رویه‌ها و فرهنگ سازمانی است. بر این اساس، عقلانیت سازمانی درواقع حاصل از مجموع مهارت‌های شناختی اعضا، رویه‌های سازمانی و فرهنگ کلّی حاکم بر سازمان است.