پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی منطق‌پژوهی 2383-0662 16 1 2025 03 21 Division of the Categorical Proposition and Ḥillī’s Fivefold Innovation تقسیم گزارۀ حملی و نوآوری پنج‌گانۀ حِلّی 10827 10.30465/lsj.2026.52830.1504 FA احمد عبادی دانشیار فلسفه دانشگاه اصفهان 0000-0003-4719-2196 سمیه کریمی کارشناس‌ارشد دانشگاه اصفهان، دانشجوی دکترای فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه نجف‌آباد، دانش‌آموخته سطح ۳ مدرسه عالی مجتهده امین Journal Article 2025 09 09 Ḥillī, with mastery of logic and uṣūl and with a comparative and critical perspective toward earlier logicians, undertook an important reconsideration of the classification of the categorical proposition. He expanded the traditional fourfold structure of propositions (singular, generic, indefinite, and definite) into a more comprehensive fivefold system by distinguishing between the generic and the general proposition. Ḥillī’s innovation, through a precise redefinition of the distinction between the generic proposition (where the subject is considered in terms of its abstract quiddity) and the general proposition (where the subject is considered in terms of applying universality to individuals), opened the way for applications in uṣūl, logic, and jurisprudence. This innovation, however, was overlooked due to the dominance of the logical school of Khūnajī and his followers, but it was later revived in the works of subsequent uṣūlīs in the form of the conceptual distinction between the actual proposition (ḥaqīqī) and the external proposition (khārijī). Adopting a historical approach, this article analyzes the dimensions of Ḥillī’s innovation in revising the classification of categorical propositions, and after explaining the reasons for the neglect of his scheme and the lack of reception among logicians, it advances the hypothesis that Ḥillī’s innovation was particularly appreciated among later uṣūlīs due to its methodological and jurisprudential applications. حِلّی، با اشراف بر منطق و اصول و با نگاه تطبیقی و انتقادی نسبت به منطق‌دانان پیشین به بازاندیشی مهمی در تقسیم‌بندی گزارۀ حملی پرداخت و ساختار چهارگانۀ گزاره‌ها (شخصی، طبیعی، مهمل و مسوّ‏ر) را با تفکیک دو قسم «طبیعی» و «عام» به پنج‌گانۀ جامع‌تر گسترش داد. نوآوری حلّی، با بازتعریف دقیق تمایز گزارة طبیعی (موضوع به اعتبار ماهیت مجرد) و گزارۀ عام (موضوع به اعتبار اعمال کلیت بر افراد)، امکان کاربست‌های اصولی، منطقی و فقهی را فراهم کرد. این ابتکار به‌دلیل سلطۀ مکتب منطقیِ خونجی و پیروانش مغفول ماند، ولی در متون اصولیان متأخر در قالب مفهوم‌سازی گزارۀ «حقیقی» مقابل گزارۀ «خارجی» احیاء شد. این مقاله با رهیافت تاریخی، به تحلیل ابعاد نوآوری حلّی در تقسیم گزارۀ حملی پرداخته و پس از تبیین دلایل مهجوریت تقسیم حلّی و عدم اقبال منطق‌دانان، این فرض را پیش می‌نهد که ابتکار حلّی به‌دلیل کاربست‌های اصولی- فقهی نزد اصولیان متأخر مورد توجه قرار گرفت. https://logicalstudy.ihcs.ac.ir/article_10827_eb76370dc310e4cf08aa362593c451a1.pdf