نقش عوامل اجتماعی در معرفت ریاضی و منطقی، بر‌مبنای دیدگاه‌های مکتب ادینبرا

نوع مقاله: پژوهشی اصیل

نویسنده

دانشجوی دکتری فلسفة علم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

چکیده

برنامة قوی در جامعه‌شناسی معرفت علمی با نام مکتب ادینبرا و دیدگاه‌های نسبی‌انگارانة این مکتب شناخته شده است. براساس این رویکرد، همة آن‌چه «معرفت» به‌شمار می‌رود، صرف‌نظر از صدق یا کذب آن، عللی دارد که به پذیرش آن در جامعه انجامیده است و جامعه‌شناس موظف است که این علل را بیابد. این برنامه، برخلاف برنامه‌های ضعیف‌تری که معرفت علمی را استثنا می‌کردند، بر این ایده مبتنی است که عوامل اجتماعی در شکل‌گیری معرفت علمی تجربی و حتی ریاضیات و منطق، یعنی معرفت‌هایی که از سنخ ضروری به‌شمار می‌روند، نیز نقش دارند. در این مقاله درصددیم دیدگاه‌های مکتب ادینبرا را در زمینة منطق و ریاضی معرفی و تبیین کنیم. به‎این‌منظور، نخست مبانی فکری این رویکرد را به‌اجمال معرفی و سپس دیدگاه‌های اصلی آنان را دربارۀ نقش ابعاد جامعه‌شناسانه در منطق و ریاضیات به‌اختصار ذکر می‌کنیم. در بخش‌های بعدی مقاله مهم‌ترین یا بدیع‌ترین مطالعات موردی‌ عرضه‌شده را بررسی و آن‌ها را درباب برهان خلف، تصمیم‌گیری و چانه‌زنی در ریاضیات، اثبات گزاره‌های ریاضی، و اعتبار استدلال‌های منطقی نقد و ارزیابی می‌کنیم و در‌انتها نیز نکاتی دربارة رویکرد نظری آنان و نتایجی که به‌نظر می‌رسد می‌توان از این بحث گرفت مطرح خواهیم کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Social Factors in Mathematical and Logical Knowledge; According to Edinburgh School

نویسنده [English]

  • Shahram Shahryari
PhD Candidate of Philosophy of Sciences, Institute for Humanities and Cultural, Tehran, Iran
چکیده [English]

The "Strong Programme" in the sociology of scientific knowledge is known by Edinburgh school and the relativistic approach of this school. According to their attitude all things accounted as "knowledge", have causes that make them acceptable in the society; no matter they are right or wrong. And the sociologists have to find these causes. This program, despite weaker programs that exclude scientific knowledge, is based on the idea that social factors have a role in the formation of empirical scientific knowledge, and even mathematics and logic -- types of essential knowledge. In this article we are trying to introduce and explain Edinburgh school's thought on logic and mathematics. So, first of all we will introduce the intellectual foundations of this school, and then we will try to explain briefly its main approaches with respect to sociological aspects in mathematics and knowledge. Then we will focus on the most important and outstanding case studies and their appraisal. Finally we will bring forward some points about their theoretical approaches and present some conclusions that seem to be drawn from this discussion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sociology of Scientific Knowledge
  • Strong Program
  • Necessary Truth
  • Justification/Explanation
لاکاتوش، ایمره (۱۳۸۷). «اثبات ریاضی چیست؟»، در دیدگاه‌ها و برهان‌ها، ترجمه، تألیف، و گردآوری: شاپور اعتماد، تهران: نشر مرکز.

 

Baghramian, Maria (2004). Relativism, London and NewYork: Routledge.

Baghramian, Maria and J. Adam Carter (2015), “Relativism”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2015 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL =.

Barnes, Barry (1974). Scientific Knowledge and Sociological Theory, London and Boston: Routledge&Kegan Paul.          

Barnes, B. and D. Bloor (1982). “Relativism, Rationalism, and the Sociology of Knowledge”, in Rationality and Relativism, M. Hollis and S. Lukes (eds.), Cambridge, MA: MIT Press.

Barnes, Barry, David Bloor and John Henry, (1996). Scientificغ Knowledge: A Sociological Analysis, Chicago: University of Chicago Press.

Barnes, Barry (2011). “Relativism as a Completion of the Scientific Project”, in The Problem of Relativism in the Sociology of (Scientific) Knowledge, Schantz, R. and M. Seidel, (eds.), Frankfurt, ontos.

Bloor, David (1984). “The Sociology of Reasons: Or Why Epistemic Factors are Really Social Factors”, Scientific Rationality: The Sociological Turn, Vol. 25 of the series The University of Western Ontario Series in Philosophy of Science.

Bloor, David (1991). Knowledge and Social Imagery, Chicago, IL: University of Chicago Press.

Bloor, David (1994). “What Can the Sociologist of Knowledge Say About 2+2=4?”, Mathematics, Education and Philosophy: An International Perspective, Paul Ernest (ed.), The Falmer Press, London and Washington, D.C

Bloor, David (2011). “Relativism and the Sociology of Scientific Knowledge”, in A companion to Relativism, Hales, S. D. (ed.), Willey-Blackwell, pp.: 433-456

Carroll, Lewis, (1895). “What the Tortoise Said to Achilles”, Mind, Vol. 4, No. 14.

Cohnitz, Daniel and Marcus Rossberg, (2016). “Nelson Goodman”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL =.           

Gellatly, Angus, (1980). “Logical Necessity and the Strong Programme for the Sociology of Knowledge”, Studies in History and Philosophy of Science, Vol. 11, No. 4.

Haack, Susan, (1976). “The Justification of Deduction”, Mind, New Series, Vol. 85, No. 337.

Jennings, Richard C. (1988). “Alternative mathematics and the strong programme: Reply to Triplett”, Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy, Vol. 31, No. 1

Lakatos, I. (1962). “Infinite Regress and the Foundations of Mathematics”, in Proceeding of the Aristotlean Society, supp, Vol. 36.

Lakatos, I., (1967). “A Renaissance of Empiricism in the Recent Philosophy of Mathematics”, in Problems in the Philosophy of Mathematics, I., Lakatos, Amsterdam: North Holland Publishing Company.

Lakatos, I., (1963). “Proofs and Refutations”, British Journal for the Philosophy of Science, Vol. 14, No. 53.

Mackie, J. L. (1966). “Proof”, Proceedings of the Aristotelean Society, Vol. 40.

Mill, John Stuart (1959). A System of Logic: Ratiocinative and Induction, London: Longmans.

Prior, Arthur (1960). “The runabout inference ticket”", Analysis, No. 21.

Sainsbury, R. M. (1988). Paradoxes, Cambridge University Press.

Sankey, Howard (2012). “Scepticism, relativism and the argument from the criterion”, Studies in History and Philosophy of Science, No. 43.

Triplett, Timm (1986). “Relativism and the Sociology of Mathematics: Remarks on Bloor, Flew, and Frege”, Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy, No. 29.