تحلیل و اثبات قیاس مساوات با تکیه بر مبحث نسب اربعه در منطق قدیم

نوع مقاله: ترجمه و نقد

نویسنده

کارشناسی ارشد منطق، علامه طباطبایی

چکیده

«دو چیز مساوی با یک چیز، خود با هم مساوی‌اند»؛ این جملة معروف از دوران یونان باستان و شاید پیش از آن به‌مثابة اصلی بدیهی، در میان عام و خاص پذیرفته شده است. با ورود منطق به حوزة اسلامی، ابن ‌‌سینا و پس از او اغلب منطق‌دانان مسلمان می‌کوشند تا آن را به مدد قیاس ارسطویی و یا روش‌های دیگر اثبات کنند، که به‌ نظر می‌آید کوشش آن‌ها چندان ثمری نداشته است و مورد نقد و ایراد است. بحث پیرامون این قیاس و انواع مشابه آن‌که به‌تدریج مطرح شد، در میان معاصران نیز ادامه دارد. به‌ نظر می‌آید عدم توجه به محتوای مقدمات این قیاس موجب ناکام‌ماندن تلاش‌ها بوده است. با بهره‌گیری از مبحث نسب اربعه، در تحلیل آن مقدمات، قیاس مساوات به‌راحتی اثبات می‌شود، با این پیش‌فرض که حدود وارد‌شده در این قیاس، مفاهیمی کلی هستند. علاوه‌بر این از درهم‌آمیختن دو مبحث قیاس و نسب اربعه، علاوه‌بر حل قیاس مساوات، قیاس‌های متعدد دیگری که متضمن نسبت هستند پدید می‌آیند که همگی با روش قبلی و در داخل منطق قدیم قابل اثبات هستند.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis and Demonstration of Equality Syllogism on the Basis of the Chapter of Four-fold Relations in the Traditional Logic

نویسنده [English]

  • Hamidreza Niyati
M.A. Student of Philosophy Logic, Allame Tabatabaee University
چکیده [English]

Two things which equal the same thing also equal one another. This well-known sentence had widely been accepted from the period of ancient Greeks and perhaps earlier as an evident axiom. By the introduction of Logic into the Islamic field,
Ibn Sina and most of other Muslim logicians after him tried to affirm this chapter following the lead of Aristotelian syllogism or some other methods. However, it seems that their efforts haven’t been as fulfilled and have received criticism. Arguments for the above syllogism and other similar ones are also continued among the contemporaries. Nevertheless, it gives the impression that lack of enough attention to the contents of the premises of such syllogisms has led to the disappointment of any efforts in demonstrating them. Through the usage of the chapter of four-fold relations, in the analysis of these premises, the equality syllogism would easily be proved provided that the terms used in these syllogistics are universal. Furthermore, through the amalgamation of the chapters of syllogism and the four-fold relations a variety of other syllogisms corresponding to other relations other than equality would emerge all of which would be proved if we employ the previous method and within the traditional logic.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Equality Syllogism
  • Premises
  • Four-fold Relations
  • Traditional Logic
آتشین صدف، محمدرضا (بی‌تا). «نسبت‌های چهارگانه»، در سایت اینترنتی پژوهشکدة باقرالعلوم

www. Pajoohe.com/fa/index.php?page=definition&UID=46430

ابن سینا (1330). شفا، الهیات، تهران: بی‌نا.

ابن سینا (1390). اشارات و تنبیهات، ترجمه و شرح حسن ملکشاهی، ج 2، تهران: سروش.

ارسطو (1390). ارگانون، ترجمة میر شمس‌الدین ادیب سلطانی، تهران: نگاه.

حلی، علامه (1386). الجوهر النضید، ترجمة منوچهر صانعی دره‌بیدی، تهران: حکمت.

خندان، سیدعلی اصغر (1388). مغالطات، قم: بوستان کتاب.

خوانساری، محمد (1359). منطق صوری، ج 1 و 2، تهران: آگاه.

خونجی، افضل‌الدین (1389). کشف‌الاسرار عن غوامض الاافکار، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفة ایران.

ذکیانی، غلامرضا (1389). «راز بداهت شکل اول قیاس»، مجلة خردنامة صدرا، ش 61.

رازی، قطب‌الدین (بی‌تا). شرح المطالع، قم: کتب نجفی.

طوسی، خواجه نصیرالدین (1380). بازنگاری اساس‌الاقتباس، به‌کوشش مصطفی بروجردی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.

طوسی، خواجه نصیرالدین (بی‌تا). شرح الاشارات و التنبیهات، به کوشش سلیمان دنیا، قاهره: دارالمعارف.

فاخوری، عادل (1387). منطق قدیم از دیدگاه منطق جدید، ترجمة غلامرضا ذکیانی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

فرامرز قراملکی، احد (1385). منطق (1)، رشتة الهیات و معارف اسلامی، تهران: دانشگاه پیام نور.

مظفر، محمدرضا (1384). منطق، ج 1 و 2، ترجمه و اضافات علی شیروانی، قم: دارالعلم.