ملاک بداهت بدیهیات تصدیقی؛ راهکاری ترکیبی مبتنی بر ساختار و شهودات درونی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دﻛﺘﺮیﻓﻠﺴﻔﺔاﺧﻼق،داﻧﺸﻜﺪةاﻟﻬﻴﺎتﻗﻢ

چکیده
نظام معرفتی مبتنی بر مبناگروی قضایای بدیهی را به عنوان بنیان‌های معرفتی خود برمی‌گزیند. اما خود این بدیهیات به دلیل وضوح و آشکارگی‌اشان مورد کاوشی عمیق و مستقل قرار نگرفته‌اند. سوال اصلی در ارتباط با بدیهیات، ملاک و چرایی بداهت آنهاست. در این مقاله بعد از بیان تعاریف و شروط لازم در بدیهیات به بررسی ملاکات ارائه شده در مطاوی کلمات اهل فلسفه و منطق برای بداهت پرداخته می‌شود، با استقصاء در مواضع متفاوت به چهار مبنا اشاره می‌شود؛ ارجاع بدیهیات به علم حضوری، فطری بودن، ارتباط با یک مبدأ عالی و حصول اضطراری. هر یک از این مبانی دارای اشکالاتی است که به ترتیب ذیل هر مبنا بدان اشاره خواهد شد و در نهایت یک نظریه ترکیبی ارائه می‌شود که بی‌نیازی از حدوسط را به عنوان ملاکی برای وضوح مفهومی و شهودات درونی را به عنوان منبعی درونی و معرفت‌زا برای تضمین صدق بدیهیات پیشنهاد می‌کند و در نهایت نیز استدلالی عملگرایانه برای پشتیبانی از شهودات درونی ارائه می‌شود؛ به نظر می‌رسد نظریه اخیر به‌گونه‌ای اثبات‌پذیر دو رکن بداهت را تبیین می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Criteria for Assertive Self-evident Propositions, a Compound Approach Based on Inner Structure and Intuition

نویسنده English

Muhammad Tajik Joobeh
PhD in Moral Philosophy, Faculty of Theology, Qom
چکیده English

Foundationalism is an epistemological theory of truth in which knowledge acquires its validity from self-evident propositions, but these basic propositions, due to their conceptual clarity, are not treated as to their significance. One important, yet unanswered question is, what is the criteria for being self-evident? In this article, various definitions and conditions will be presented and then we will deal with five criteria, all of which have been mentioned in philosophical and logical literature: the first one offers immediate(presential) knowledge as a guarantee for the truth value of self-evident, the second considers self-evident as if they are incorporated in our nature, the third idea find a connection to a divine being as a solution, and finally the fourth theory is a compound one, it distinguishes between conceptual clarity and truth-value and for each one suggests an independent solution, for conceptual clarity it points out to the self-sufficiency of these propositions i.e. they do not need any external middle term to relate the subject to the predicate, and for truth value, it suggests intuition as evidence and then practical argument assists our intuition to guarantee the truth value of self-evident propositions, the last theory seems to offer a more plausible explanation than others

کلیدواژه‌ها English

self-evident
immediate(presential) knowledge
innate knowledge
intuition
conceptual clarity
- ابن سینا, شیخ الرئیس( 1404. ه ق.) الشفاء(الهیات) .قم: مکتبة آیة الله المرعشى.
- ________ .(2007. )رسالة احوال النفس .پاریس: دار بیبلیون.
- ________. (1375 .)الاشارات و التنبیهات. قم المقدسة: نشر البالغة.
- _________. (1379 .)النجاة من الغرق فى بحر الضلالات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- _________. ا( 1404. ه ق) .الشفاء(المنطق)قم: مکتبة آیة الله المرعشى.
- ابن کمونة( 1402. ه ق) .الجدید فى الحکمة .بغداد: جامعة بغداد.
- اخوان الصفاء .( 1412ه ق).رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء .بیروت: الدار السالمیة.
- سهروردی, شهاب الدین .(1373ه ش) .حکمة الاشراق .تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
- ایجی، میرسید شریف. (1325 .)شرح المواقف (جلد 18 .)قم: الشریف الرضی.
- الحلى .(1371 ه ش) .الجوهر النضید .قم: بیدار.
- الرازى, فخرالدین .( 1411ه ق).المباحث المشرقیة فى علم الالهیات و الطبیعیات .قم : انتشارات بیدار.
- ________ .( 1381ه ش).منطق الملخص .تهران : دانشگاه امام صادق علیه السلام.
- الرازى, قطب الدین. ا(بدون تاریخ) شرح مطالع الانوار فى المنطق .قم: انتشارات کتبی نجفی.
- السبزوارى, هادی .( 1379- 1369 ه ش) .شرح المنظومة .تهران :نشر ناب.
- الشهرزورى, محمد .(1383. )رسائل الشجرة اللهیة فى علوم الحقایق الربانیة .تهران: موسسه حکمت و فلسفه ایران.
- الشیرازى, قطب‌الدین .( 1383 ه ش) .شرح حکمة الاشراق .تهران :انجمن آثار و مفاخر فرهنگى.
- الفارابی, محمد .(1408ه ق) .المنطقیات .قم : مکتبة آیة اللّه المرعشى.
- المرزبان، بهمنیار.( 1375ه ش) .التحصیل .تهران :انتشارات دانشگاه تهران.
- جرجانی, علی و ایجی, عضدالدین.(1325ق) .شرح المواقف .الشریف الرضی.
- صلیبا، جمیل و صانعى دره بیدى، منوچهر. (1366 .)فرهنگ فلسفى. تهران: انتشارات حکمت.
- الطوسى, خواجه تصیرالدین( 1375. ه ش.) شرح الاشارات و التنبیهات .قم : نشر البالغة.
- طباطبائی, محمدحسین و مطهری,مرتضی .(1368 ) اصول فلسفه و روش رئالیسم .قم : انتشارات صدرا.
- عارفی, عباس .(1389.)بدیهی و نقش آن در معرفت شناسی .قم: انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
- __________. (1379). چالشی در بدیهیات. ذهن، (دوره 1، شماره 4)، صفحه 458.
- فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد (1420). مفاتیح الغیب. بیروت- لبنان‏: دار احیاء التراث‏ العربی.
- ماوردى, علی.( 1409 ق).أعلام النبوة .بیروت :مکتبة الهلال.
- مصباح, محمدتقی.( 1375ه ش) .دروس فلسفه .پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- ___________.(1366. )آموزش فلسفه .تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
- مطهری، مرتضی. (1387 .)مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (جلد 127 .)تهران: صدرا.
- ملاصدرا. (1363 .)مفاتیح الغیب. تهران: موسسه تحقیقات فرهنگى.
- ملاصدرا.( 1354ه ش) .المبدأ و المعاد .تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
- ملاصدرا.( 1360ه ش) .الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة .مشهد: المرکز الجامعى للنشر.  
- ملاصدرا .( 1981م) .الاسفار الاربعة .بیروت: دارالتراث العربی.
- ملاصدرا. (1363). مفاتیح الغیب‏. تهران: موسسه تحقیقات فرهنگى‏.
- مظفر, محمدرضا .(1380.)المنطق .قم: واریان.
- یزدی, ملاعبدالله.( 1412ه ق) .الحاشیة علی تهذیب المنطق .قم: موسسة النشر االسالمى.
- Capps, John. (2017). A Pragmatic Argument for a Pragmatic Theory of Truth. Contemporary Pragmatism, 14(2), 135–156.
- Geyer, Denton Loring. (1914). The Pragmatic Theory of Truth as Developed by Peirce, James, Dewey. University of Illinois.
- Jordan, Jeff. (2006). Pascal’s Wager Pragmatic Arguments and Belief in God. the United States of America: Oxford University Press Inc.
- Scott, Dominic. (2006). PLATO’S MENO. the United States of America: Cambridge University Press.
- Price, Richard, 1758/1969, A Review of the Principle Questions in Morals, in The British Moralists 1650–1800, II, D. D. Raphael (ed.), Oxford: Clarendon Press, pp. 131–198