تحلیل رابطه در جمله، قضیه و علم تصدیقی از دیدگاه ابن سینا

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشگاه اصفهان

چکیده
برای فهم دقیق یک کلام و رسیدن به اغرض و معلومات گویندۀ آن نیاز به قواعد و اصولی خاص است. بعد از رسیدن به آن معلومات برای تفکر و استفاده آنها در استدلالها باید معلومات به صورت منطقی تحلیل شوند. این تحلیل در منطق با تحلیل قضایا انجام می‌گیرد. «قضیه» ابعاد و اجزاء مختلفی دارد که برای تفسیر آنها پای فلسفه پیش می‌آید. تفاسیر فیلسوفان اهمیت فراوانی دارد و می‌تواند علاوه بر استفاده در علومی مانند معرفت شناسی، در تحلیل‌ها و ساختارهای منطقی از معلومات تصدیقی نیز تاثیر گذار باشد. با روش تحلیل محتوا وقتی آثار ابن سینا در این زمینه بررسی می‌شود به دست می‌آید که در اینجا سه گونه قضیه با احکام اختصاصی وجود دارد: قضیه ملفوظه (جمله)، قضیه معقوله (قضیه) و قضیه مقبوله (علم تصدیقی). «رابطه» بنیادی‌ترین جزء در جمله است که دلالت بر «نسبت حکمیه» در قضیه می‌کند نسبتی که حاصل از اضافه‌ای ذهنی بوده و صفت برای موضوع است. در علم تصدیقی «حکم» عارض بر این نسبت می‌شود که نحوۀ عروضش جای بحث دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the Copulative in Sentence, Proposition and Assent from the Perspective of Ibn Sina

نویسنده English

Javad Azimi Dastgerdi
University of Isfahan
چکیده English

To accurately understand a statement and arrive at the speaker's intentions and beliefs, specific rules and principles are needed. After reaching that information, it must be analyzed logically in order to think about and use it in arguments. This analysis in logic is carried out by analyzing propositions. "Proposition" has various dimensions and components that are subject to philosophy's interpretation. Philosophers' interpretations are of great importance and can be effective in analyses and logical structures of assents, in addition to being used in sciences such as epistemology. Using the method of content analysis, when Ibn Sina's writings in this field are examined, it is found that there are three types of propositions with specific rules: the verbal proposition (sentence), the rational proposition (proposition), and the accepted proposition (assent). "Copulative" is the most fundamental component in a sentence, which indicates the "predicative relation" in the proposition, a relationship that results from a subjective relation and is an attribute of the subject. In the assent, "judgment" is attributed to that relationship.

کلیدواژه‌ها English

proposition
assent
sentence
copulative
Ibn Sina
کتاب‏نامه
ابن رشد، محمد بن احمد (1980)،تلخیص کتاب المقولات، قاهره: الهیئة المصریة.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1404الف)،الشفاء (الالهیات)، قم: مکتبة آیت الله المرعشی.
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1404ب)،التعلیقات، تحقیق عبدالرحمن بدوی، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1379)،النجاة، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1383)،منطق دانشنامه علائی، چاپ دوم، همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1387)،الاشارات و التنبیهات، چاپ دوم، قم: بوستان کتاب.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1980)،عیون الحکمة، چاپ دوم، بیروت: دار القلم.
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1405الف)، المنطق للشفاء (المدخل)، قم: مرعشی نجفی.
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1405ب)،المنطق للشفاء (المقولات)، قم: مرعشی نجفی.
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1405ج)،المنطق للشفاء (العبارة)، قم: مرعشی نجفی.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1405د)،منطق المشرقیین، چاپ دوم، قم: مرعشی نجفی.
اصفهانی، بهاءالدین محمد بن حسن (1394)،عون اخوان الصفاء علی فهم کتاب الشفاء (فی المنطق)، تحقیق: علی اوجبی، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
آل یاسین، جعفر (1405)،الفارابی فی حدوده و رسومه، بیروت: عالم الکتب.
تفتازانی، سعدالدین (2012)،شرح الرسالة الشمسیة، قم: دار زین العابدین.
تهانوی، محمدعلی (1996)،کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
جرجانی، سیدشریف علی بن محمد (1370)،کتاب التعریفات، چاپ چهارم، تهران: ناصرخسرو.
جرجانی، سیدشریف علی بن محمد (1384)،تحریر القواعد المنطقیه فی شرح الرسالة الشمسیة (تعلیقه)، چاپ دوم، قم: بیدار.
جرجانی، سیدشریف علی بن محمد (بی تا)،حاشیه بر شرح مطالع، نسخه خطی به شماره 10325، تهران: کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
حائری، مهدی (1393)،آگاهی و گواهی، چاپ سوم، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
حائری، مهدی (1398)،جستارهای فلسفی (مجموعه مقالات)، چاپ دوم، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
خراسانی، محمدکاظم بن حسین (1434)،کفایة الاصول، چاپ چهارم، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
خونجی، افضل الدین (1389)،کشف الاسرار عن غوامض الافکار، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
دغیم، سمیح (2001)،موسوعه مصطلحات الامام فخرالدین الرازی، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.
دوانی، جلال الدین (بی تا)،شرح تهذیب المنطق، نسخه خطی به شماره ثبت: 23148، تهران: کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
دوانی، جلال الدین (2007)،شروح الشمسیة (مجموعة حواش و تعلیقات)، قم: مدین.
رازی، فخرالدین (1381)،منطق الملخص، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
رازی، فخرالدین (1384)،شرح الاشارات و التنبیهات لفخر الرازی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
رازی، فخرالدین (1396)،منطق در ایران سدة ششم، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
رازی، قطب الدین (1375)،شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، قم: نشر البلاغة.
رازی، قطب الدین (1384)،تحریر القواعد المنطقیه فی شرح الرسالة الشمسیة، چاپ دوم، قم: بیدار.
رازی، قطب الدین (بی‌تا)،شرح مطالع الانوار فی المنطق، قم: انتشارات کتبی نجفی.
زیباری، محمودحسن (2021)،تسع رسائل فی علم المنطق (الرسالة الثامنة: مبحث فی الفرق بین القدماء و المتاخرینفی القضیة و التصدیق)، عمان: دار الریاحین للنشر و التوزیع.
سبزواری، ملا هادی (2011)،شرح المنظومه، بیروت: موسسه التاریخ العربی.
شفیعی، علی اکبرمسگری، محمد، احمد (1398)، «حکم، گزاره و جمله؛ از کانت تا هوسرل»، دوفصلنامه فلسفی شناخت، شماره پیاپی 1/80 (دوره12 شماره1)، 175-129.
شمس، منصور (1401)،آشنایی با معرفت شناسی، چاپ سوم، تهران: هرمس.
شهرزوری، شمس الدین (1383)،رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
طوسی، نصیرالدین (1361)،اساس الاقتباس، چاپ سوم، تهران: دانشگاه تهران.
طوسی، نصیرالدین (1375)،شرح الاشارات و التنبیهات (مع المحاکمات)، قم: نشر البلاغة.
عظیمی، مهدی (1401)،تحلیل منطقی گزاره: شرح منطق اشارات: نهج‌های سوم تا ششم، چاپ سوم، قم: انتشارات حکت اسلامی.
فارابی، ابونصر (1986)،کتاب الحروف، بیروت: دارالمشرق.
مجمع البحوث الاسلامیه (1414)، شرح المصطلحات الفلسفیه، مشهد: مجمع البحوث الاسلامیه.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1429)،التصور و التصدیق، قم: زاهدی.
منتظری، حسین علی (1375)،نهایة الاصول: تقریر ابحاث آیة الله العظمی حسین البروجردی الطباطبایی، چاپ ششم، قم: ردمک.
هاک، سوزان (1393)،فلسفه منطق، مترجم: محمدعلی حجتی، قم: کتاب طه.
یزدی، مولی عبداله بن شهاب الدین الحسین (1412)،الحاشیه علی تهذیب المنطق، چاپ دوم، قم: موسسه النشر الاسلامی.