میزان مشابهت قضیه شرطی به قضیه حملی در منطق سینوی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس

چکیده
منطق ارسطویی، منطق حملی است و قیاسها با مقدمات حملی، محور اصلی آنست. همین رویکرد در بین منطقدانان سینوی جاری است. اگر چه به نظر می رسد ارسطو در صدد بوده که به قیاسهایی که مقدمات شرطی دارند بپردازد اما در حال حاضر اثری در این خصوص از وی به دست ما نرسیده است. منطقدانان مسلمان به قضایای شرطی نیز پرداختند؛ اما چون محور اصلی منطق آنها، تحت تاثیر ارسطو، منطق حملی بوده است سعی داشته اند که قضیه شرطی را مانند حملی تحلیل کنند و قول غالب تحویل پذیری شرطی به حملی بوده است. در این مقاله میزان شباهت منطقی بین شرطی و حملی مورد بررسی قرار گرفته است. اگر چه در بعضی خصوصیات و مؤلفه ها این شباهت وجود دارد در عین حال تمایزاتی نیز هست که باعث می شود نتوان گفت همه احکام حملی قابل اجرا برای قضایای شرطی است. نتیجه اینکه رویکرد کلی منطقدانان سینوی برای حملی انگاری قضیه شرطی به حملی از اساس اشتباه است و باعث می شود نسبت «شرط» به نسبت«حمل» تبدیل شود در حالی که اساسا متفاوتند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The amount of similarity of conditional proposition to categorical proposition In Avicennian logic

نویسنده English

Seyyed Mohammad Ali Hodjati
member of philosophy Dept.Tarbiat Modares University
چکیده English

Aristotelian logic is categorical logic, and its central topic is syllogisms with categorical premises. Avicennian logicians have the same approach. Although Aristotle wanted to deal with syllogisms with conditional premises, nothing has been received from him. Muslim logicians, however, have dealt with conditional propositions, although the central topic of their logic, under the influence of Aristotle, was categorical logic, and hence have tried to analyse conditional propositions in the same way as categorical propositions. Most of them have accepted the reduction of conditional propositions to categorical propositions. In this paper, the amount of logical similarity between these two kinds of propositions is investigated. Some similarities are evident; however, some distinctions are also evident, so we cannot say that all judgments belonging to categorical propositions apply to conditional propositions. Therefore, the Avicennian logician’s approach to considering conditional propositions as essentially predicative is mistaken and leads to treating the relations of “condition” and “predication” as the same, whereas they are completely different.

کلیدواژه‌ها English

categorical proposition
conditional proposition
syllogism
similarity
Aristotle
Avicennian
 
کتاب نامه
1-ابن‌سینا، حسین (1405ق)، الشفاء المنطق، القیاس، مکتبة آیة الله المرعشى‏ النجفی
2-ابن‌سینا، حسین (1375)، الاشارات و التنبیهات، نشر البلاغه
3-ارموی، سراج الدین محمود بن ابی بکر(بی تا)، مطالع الانوار فی المنطق، انتشارات کتبی نجفی
4-بهمنیار، ابن مرزبان (1375)، التحصیل، انتشارات دانشگاه تهران
5-حلی، حسن ابن یوسف (1414ق)، القواعد الجلیه فی شرح الرسالة الشمسیة، مؤسسه النشر الاسلامی
6-سهروردی، شهاب الدین (1397ق)، حکمة الاشراق (در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، جلد 2)، انتشارات موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏
7-طباطبایی، محمد حسین (1360)، «قضیه‌ای به نام موجبه سالبة المحمول»، ضمیمه مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره 5، صص 26-33
8-طوسی، نصیر الدین (1367)، اساس الاقتباس، انتشارات دانشگاه تهران
9-طوسی، نصیر الدین (1375)، شرح الاشارات و التنبیهات، نشر البلاغه
10-فلاحی، اسدالله، (1388الف)، «سلب لزوم و لزوم سلب در شرطی سالبه کلیه»، معرفت فلسفی 25، پاییز، صص 233-260
11-فلاحی، اسدالله، (1388ب)، «لزومی حقیقی و لزومی لفظی»، فلسفه و کلام اسلامی، مقالات و بررسیها دفتر 1، دانشکده الهیات دانشگاه تهران، پاییز و زمستان، صص 107-127
12-فلاحی، اسدالله (1395)، منطق تطبیقی، انتشارات سمت
13-فلاحی، اسدالله. (1403الف)، «تبدیل گزاره‌های حملی به شرطی نزد ابن‌سینا»، جاویدان خرد، سال 21، شمارة 2، ص 5-28.
14-فلاحی، اسدالله. (1403ب)، «تبدیل حملی به شرطی نزد منطق‌دانان سینوی». حکمت معاصر 15/2، صص 107-145.
15-فلاحی، اسد الله (1404)، «نفی تمایز میان حملی و شرطی»، تاریخ علم، سال 23، صص. 59-79
16-قطب الدین الرازی، محمد بن محمد (1384)، تحریر القواعد المنطقیه فی شرح الرسالة الشمسیة، انتشارات بیدار
17- قطب الدین الرازی، محمد بن محمد (بی تا)، لوامع الاسرار فی شرح مطالع الانوار فی المنطق، انتشارات کتبی نجفی
18-موحد، ضیاء (1372)، «نظریه قیاس‌های شرطی ابن‌سینا»، معارف، شماره 1، صص 3-20
19-موحد، ضیاء (1373)، «ارسطو و منطق جمله ها: تاریخ یک اشتباه»، در از ارسطو تا گودل، نشر هرمس، 1382، صص. 159-168
20-Frege, Gottlob (1879), “Begriffshrift”, pp. 1-20, in Translations from the Philosophical Writings of Gottlob Frege, eds: p. Geach & M. Black, Basil Blackwell, Oxford, 1960
 
21-Frege, Gottlob (1892), “On Concept and Object”, pp. 42-55, in Translations from the Philosophical Writings of Gottlob Frege, eds: p. Geach & M. Black, Basil Blackwell, Oxford, 1960
22-Hodjati, Seyyed Mohammad Ali (2022), “Muslim Philosophers on Affirmative Judgment with Negative Predicate”, Axiomathes, https://doi.org/10.1007/s10516-022-09630-6
23-Rescher, Nicholas (1963), “Avicenna on the logic of ‘conditional propositions’”,Notre Dame Journal of Formal Logic, vol. IV, no.1, pp. 49-58