منطق‌پژوهی

ارتباط جامعیت تقسیم دلالت لفظی با شرط لزوم در دلالت التزامی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

صادق زرین مهر

حوزه علمیه امیرالمؤمنین علیه السلام لویزان تهران

https://doi.org/10.30465/lsj.2024.47521.1456
چکیده
منطق‌دانان مسلمان «لزوم» را در دلالت التزامی به سه مفهوم مختلف مطلق لزوم ذهنی، لزوم بیّن بالمعنی الاعم و الاخص تفسیر کرده اند. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی نشان داده است که بر مبنای اشتراط هر یک از این مراتب در دلالت التزامی، این دلالت مجموعا بر شش دسته از معانی صدق نمی‌کند: ۱-معانی خارجی غیر لازم نسبت به معنای لفظ ۲-معانی غیر قابل حمل بر معنای لفظ ۳-معانی جزئی ۴-عرضیات مفارق ۵-عرضیات لازم غیر بیّن بالمعنی الاعم ۶-عرضیات لازم غیر بیّن بالمعنی الاخص که بیّن بالمعنی الاعم نمی‌باشند. وجود چنین محدودیتی در دامنه صدق دلالت التزامی سبب عدم جامعیت دلالت لفظی می‌شود؛ زیرا موارد مذکور، در دامنه دلالت مطابقی و تضمنی نیز نمی‌گنجند. تلاش‌های برخی منطقیون در حصر اقسام دلالت لفظی نیز خالی از ایراد به نظر نمی‌رسد و مشکل عدم جامعیت این تقسیم را برطرف نمی‌نماید: لذا پژوهش فعلی به معرفی تقسیم ثنائی جدیدی پرداخته که قسیم دلالت مطابقی و تضمنی در آن را، «دلالت خارجی» نامیده و دلالت التزامی را نیز ذیل آن قرار داده است تا تقسیم جدید در عین نوآوری و رفع اشکالات، قابل تطبیق با تقسیمات پیشین باشد.

کلیدواژه‌ها

عرضی لازم بیّن
تقسیم ثنائی دلالت لفظی
دلالت خارجی
حصر عقلی اقسام دلالت لفظی
موضوعات

عنوان مقاله English

The Relation Between the Universality of Expression Signification's Division and the Necessity Term in the Necessity Expression Signification

نویسنده English

Sadegh Zarinmehr
Amiralmomenin Howzeh, Tehran
چکیده English

The Muslim logicians have described the necessity term in the necessity signification as three different levels: The absolute necessity, The evident necessity as its general term, and the evident necessity as its specific term. Using the descriptive analytical method, this journal has proved that by conditioning these levels, this signification wouldn't include six groups of concepts: 1- external non-necessary concepts 2- non-predicated concepts 3- particular concepts 4-separable accidents 5- non-evident(as its general term) necessary accidents 6- non-evident(as its specific term) necessary accidents that are not evident accidents(as its general term). These concepts can't be included in expression signification as well because they wouldn't be placed in the signification of complete or partial accord. The logicians' models for a bipartite division of expression signification aren't flawless and don't point out a solution for the universality of the division. Therefore, this journal has introduced a new division for expression signification in which the third group(after two groups of complete and partial accord significations) is called "external signification" and it includes the signification of necessity as its subsequent.

کلیدواژه‌ها English

evident necessary accidents
bipartite division of expression signification
external signification
Aristotelian logic
traditional logic
Islamic logic
1.                        ابن سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۵ ق)، الشفاء: المنطق، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی (ره).
2.                        ـــ (۱۴۰۳ ق)، «الإشارات و التنبیهات»: در شرح الإشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات)، قم: دفتر نشر الکتاب.
3.            ـــ (۱۳۶۴ ش)، «منطق المشرقیین»: در منطق المشرقیین و القصیدة المزدوجة فی المنطق، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره).
4.                        آشتیانی، مهدی (۱۳۷۶ ش)، تعلیقة علی شرح المنظومة السبزواری، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، مرکز انتشارات.
5.            تفتازانی، مسعود بن عمر (۱۴۱۲ ق)، «التهذیب»: در الحاشیة علی تهذیب المنطق، قم:‌ جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
6.                        ـــ (۱۴۲۵ ق)، المطول، چاپ اول، بیروت: دار إحیاء التراث العربیة.
7.                        جرجانی، علی بن محمد (۱۴۴۲ ق)، «حاشیه»: در شرح المطالع، چاپ سوم، قم: ذوی القربی.
8.                        ـــ (بی تا)، «شرح»: در شروح الشمسیة، بیروت: شرکة شمس المشرق.
9.                        ـــ (۱۳۶۵ ش)، «الکبری فی المنطق» در جامع المقدمات، چاپ بیست و هشتم، قم: هجرت.
10.                        جندی، عبدالرحیم فرج (بی تا)، شرح السلّم فی المنطق، قاهره: المکتبة الأزهریة للتراث.
11.                        حیدری، سید رائد (۱۴۴۲ ق)، المقرر فی شرح منطق المظفر، چاپ اول، قم: انتشارات محدث.
12.                        خبیصی، عبیدالله بن فضل الله (۱۳۸۰ ق)، «شرح» در: حاشیة العطار علی شرح الخبیصی، [بی جا]: دار إحیاء الکتب العربیة.
13.                        دسوقی، محمد بن احمد (بی تا)، «شرح» در شروح الشمسیة، بیروت: شرکة شمس المشرق.
14.                        سبزواری، هادی بن مهدی (۱۳۶۹ ش)، شرح المنظومة، تهران: نشر طالب.
15.                        سراج‌الدین ارموی، محمود بن ابی‌بکر (بی تا)، «مطالع» در شرح المطالع فی المنطق، قم: کتبی نجفی.
16.                        سهروردی، یحیی بن حبش(شیخ اشراق) (۱۳۹۲ ش)، حکمة الاشراق، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
17.                        ـــ (۱۳۸۵ ش)، المشارع و المطارحات، تهران: حق یاوران.
18.                        صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (۱۳۷۸ ش)، «متن» در: التنقیح فی المنطق، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
19.                        ـــ (۱۳۹۲ ش)، «حاشیه» در: حکمة الاشراق، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
20.                        عطار، حسن بن محمد (۱۳۸۰ ق)، «حاشیه» در: حاشیة العطار علی شرح الخبیصی، [بی جا]: دار إحیاء الکتب العربیة.
21.                        علامه حلی، حسن بن یوسف (۱۴۴۰ ق)، الجوهر النضید، چاپ هشتم، قم: انتشارات بیدار.
22.            ـــ حسن بن یوسف (۱۴۱۴ ق)، القواعد الجلیة فی شرح الرسالة الشمسیة، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
23.                        فخر رازی، محمد بن عمر (۱۳۸۱ ش)، «النص» در: منطق الملخص، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
24.                        ـــ (۱۳۸۴ ش)، شرح الإشارات و التنبیهات، تهران:‌ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
25.                        قطب‌الدین رازی، محمد بن محمد (۱۴۳۶ ق)، تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة، چاپ ششم، قم: منشورات بیدار.
26.                        ـــ (1442 ق)، شرح المطالع، قم: ذوی القربی.
27.                        قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود (۱۳۶۹ ش)، درة التاج، تهران: حکمت.
28.                        ـــ (۱۳۹۲ ش)، «شرح» در: حکمة الاشراق، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
29.            کاتبی قزوینی، علی بن عمر (۱۴۳۶ ق)، «الرسالة الشمسیة»: در تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة، چاپ ششم، قم: انتشارات بیدار.
30.                        کاشف الغظاء، علی بن محمدرضا (بی تا)، نقد الآراء المنطقیة، بیروت: موسسة النعمان.
31.                        مظفر، محمدرضا (۱۴۳۹ ق)، المنطق، چاپ دوم، قم: مؤسّسة النشر الإسلامیّ.
32.                        نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (۱۴۰۳ ق)، شرح الإشارات و التنبیهات للطوسی (مع المحاکمات)، قم: دفتر نشر الکتاب.
33.                        ـــ (۱۴۴۰ ق)، «منطق التجرید»: در جوهر النضید، چاپ هشتم، قم: انتشارات بیدار.
منطق‌پژوهی
دوره 15، شماره 1
شهریور 1403
صفحه 191-215

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما